Feest in de Suezhaven

In de Suezhaven te Amsterdam liggen twee opmerkelijke schepen, vlak bij elkaar. Ik ben op weg naar een personeelsfeest van ex- zeevarenden, gehouden op een schip, en koers automatisch af op het schip met twee indrukwekkende masten. Geen exemplaar van de zogenaamde bruine vloot, zo te zien. Omdat de poort van het haventerrein openstaat loop ik door waar een jonge vrouw bij de ingang van een loods staat.

   ‘Is hier het personeelsfeest?’ Vraag ik haar (tegen beter weten in) en op dat moment herken ik het schip. Het is de Tres Hombres, een brigantijn die, geheel zonder motor, in Midden- en Noord-Amerika duurzame producten laadt en naar Europa brengt. Het schip is in 1943 gebouwd als een kriegsfischkutter, kennelijk had de Deutsche Wehrmacht ook wel eens trek in een visje. In 2007 is het omgebouwd tot een zeilend vrachtschip die, geheel duurzaam, kleine hoeveelheden lading kan vervoeren.

   De vrouw vertelt me enthousiast dat met de vandaag aangevoerde cacao chocola gemaakt gaat worden in het fabriekje aan de kade. En, voegt ze eraan toe, voor zover ze weet staat er vanavond geen personeelsfeest gepland aan boord van de Tres Hombres.

   Toch ietwat teleurgesteld zie ik ineens vanuit mijn ooghoeken een donkergekleurd schip liggen; het heeft iets weg van een veerboot, maar dan ontworpen door een student scheepsbouw die geen belang stelde in een mooi scheepssilhouet. Het schip voert de vreemde naam Docks 3.

Boven de scheepsnaam is nog de vorige naam te lezen: Moby King. Het blijkt de voormalige Rottum te zijn, gebouwd in 1960, de veerboot naar Ameland. Het is tegenwoordig een ‘feestboot’ volgens de website van de eigenaar. Hier zal dan wel het feest gegeven gaan worden en via een soort stalen plaat (geschikt voor rolstoelen) maar zonder scepters of gangwaynet, ga ik aan boord.

   Omdat ‘de feestboot beschikt over twee grote buitendekken waarop uw hele gezelschap van de zon kan genieten’ (volgens de website) staan even later mijn collega’s en ikzelf in de zon van een wijntje te nippen.

Aan de overkant van de haven liggen twee grote zeeschepen. De voorste daarvan heeft zojuist de trossen losgegooid en ligt op stootgaren. Ze moet achteruit de haven uit. Natuurlijk kunnen we het niet laten:

   ‘Nou, ik had die voortrosjes wat langer vastgehouden totdat het achterschip weggedraaid is!’

   ‘Ze gaat op deze manier wel érg dicht langs dat schip achter haar!’

   ‘Linksdraaiende schroef, nou, dan weet je het wel…’

   ‘Zou ze wel een loods aan boord hebben?’

   ‘Klappie vooruit! Tjonge jonge, zou d’r bijna naar toe gaan om die kapitein wat manoeuvreer-les te geven… Misschien volgende keer een sleepbootje erbij?’

Maar het ging natuurlijk allemaal goed, de loods en kapitein daar aan boord wisten wat ze deden. De beste stuurlui (in dit geval een stelletje gewezen kapiteins) staan aan wal. Nou ja, eigenlijk op de ‘buitendekken van een feestboot…’

Bootjesnieuws

Soms lijkt het wel of zélfs de sector, die zorgdraagt voor zeker 80% van het wereldwijde goederenvervoer, de aandacht krijgt die het verdient. Het viel me op dat er steeds vaker berichten in de media verschijnen over schepen, bootjes en andere maritieme zaken. Het lijkt er wel op dat het vaak om minder positieve zaken gaat. Een paar recente voorbeelden hieronder.

   Eind april werd opnieuw een hulpkonvooi van voornamelijk jachtjes met activisten in internationale wateren tegengehouden. Israël stopte voor de kust van Kreta (maar liefst 450 mijl van de Israëlische kust) de armada. Internationaal recht, vrije doorvaart op zee, het zijn allemaal begrippen die er tegenwoordig niet meer toe doen, naar het schijnt.

   Een ander voorbeeld, de blokkade van de Straat van Hormuz. Zomaar, van de ene op de andere dag, brak in het Midden-Oosten een oorlog uit. Zeelieden die daar toevallig waren (en geloof me, niet veel zeelieden varen voor hun plezier in de Perzische Golf) zaten en zitten als een rat in de val. Wel verschenen er berichtjes dat verschillende schepen tóch door de straat voeren. Tot het 142 meter lange superjacht Nord van een stinkend rijke Russische oligarch toe…

   Beurtelings werd de Straat geblokkeerd door Iran en Amerika. Ook deze landen hebben geen boodschap aan ‘vrije doorvaart’ of internationale wateren, met als gevolg een wereldwijde economische crisis. Een staaltje van hoogoplopend haantjesgedrag tussen (de leiders van) twee landen, met als gevolg onschuldige zeelieden in acuut gevaar.

   Nog eentje? Onze Nederlandse kustwacht rapporteerde laatst dat er minder schepen van de zogenoemde Russische schaduwvloot langs de Nederlandse kust varen. En dat zullen er nog wel minder worden: er gaat meer samengewerkt worden om valse vlagregistraties (gevoerd door o.m. schepen van diezelfde schaduwvloot) tegen te gaan. De meestal tankers varen nu om de Britse eilanden heen om buiten bereik van de kustwacht van België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk te blijven. Gisteren nog werd deze schaduwvloot ook al wat gedecimeerd doordat Oekraïne twee tankers in de Russische haven Novorossiejsk heeft uitgeschakeld.

   Was er ook positief bootjesnieuws? Jazeker, gelukkig wel! Heeft het grootste deel van het bootjesnieuws te maken met oorlog en (veel) geld, nu werd kosten noch moeite gespaard om het leven te redden van een bultrug die in de Oostzee gestrand was. Afijn, ik denk dat de meeste mensen er wel van gehoord hebben en er wat van vinden. De laatste fase van de redding werd uitgevoerd met een wel heel bijzonder vaartuig. Volgens een gerenommeerd dagblad, dat overigens niet uitblinkt in maritieme termen, werd het inmiddels uitgeputte dier de laatste vierhonderd mijl in een ‘ondergelopen vrachtschip’ naar dieper water gebracht.

Een ondergelopen vrachtschip? Ik ken veel typen schepen en bootjes, van jachtjes met activisten tot schaduwschepen met een valse vlag. Van een ondergelopen vrachtschip had ik nog niet gehoord.

Social drink allowed!

Nou, nou, een sluisdeur uit de scharnieren gevaren, een binnenvaartschip geramd door een tanker, een schip vol passagiers aangevaren en allemaal: oorzaak drank! Het moet niet erger worden, denk ik terwijl ik de krant opzij leg en mijn laptop open. Was het vroeger ‘de zeeman’ die, al dan niet met onderbouwing, bekend stond als alcoholist, nu valt de binnenvaartschipper deze ‘eer’ te beurt.

   Toen ik in 1980, na mijn opleiding, terug naar zee ging, kwam ik op schepen terecht vaak bemand met kapitein en officieren die tegenwoordig gerekend zouden worden, of tenminste verdacht zouden worden van een alcoholverslaving. Een soort gezellige alcoholisten, zeg maar. Elke dag om twaalf uur (beer o’clock werd dit genoemd) kwam de hoge druk samen in de kapiteinssalon waarna veelvuldig het gezellige geluid van openen van bierflesjes en het getinkel van glazen klonk. Op deze plaats heb ik al eens vermeld dat ik, heel naïef, het maar vreemd vond dat de kapitein ‘koude thee’ in een vieux-fles bewaarde. Zo noemde hij zijn dagelijkse rantsoen die inderdaad de kleur van thee had. ’s Middags, ’s avonds, op zee en in de haven; er werd flink ingenomen. 

   Maar toen kwam langzaam de kentering. Ik denk dat deze vermindering van alcoholgebruik al begon toen de controle in Finland op smokkel van drank en sigaretten intensiveerde. Vaak heb ik ze zien staan, de auto’s van de douane die, na aankomst van een schip, eerst even de situatie van een afstandje in ogenschouw nam. Daarna kwamen ze aan boord voor stevige controles. Ruimte voor ruimte werden grondig nagekeken op verstopte, verboden waar.

   De ligtijden werden korter, de havens lagen verder van de bewoonde wereld af en veel rederijen verboden sterke drank aan boord. Er waren zelfs rederijen die álle alcoholhoudende drank in de ban deden.

   Bij de rederij waar ik destijds voer bleef ‘a social drink allowed’, wat uiteraard ruimte gaf voor verschillende interpretaties. Maar het resultaat was dat de bemanning de sterke drank liet staan; de laatste jaren van mijn carrière was dit nog nauwelijks aan boord.

   Daar kwam nog bij dat onze schepen meer en meer ingehuurd werden door offshorebedrijven. In de offshore staat alcoholhoudende drank zo langzamerhand bijna gelijk aan heroïne of crystal meth.

   Het probleem wanneer je op een ‘droog schip’ vaart is natuurlijk de lengte van je uitzendtermijn. Door steeds minder de wal op te kunnen zit je dan aan de ranja voor de duur van maanden! 

Omleidingen

Autorijden is niet mijn hobby. Ik haalde mijn rijbewijs pas op late leeftijd waardoor de routine er niet in slaagde vaste grond onder de voeten te krijgen. Het grootste deel van mijn leven heb ik gevaren, het was geen periode met veel autokilometers. Daarom zou je mijn rijstijl het best kunnen beschrijven als ‘voorzichtig’.

   Wanneer ik in mijn auto zit moet het rustig zijn om me heen, dus geen bonkende luidsprekers die klinken als een extra motor. (Rij je eindelijk elektrisch en stil, staan die loudspeakers te bonken…) Eigenlijk heb ik nooit de radio bij staan, bedenk ik me opeens. Alleen bij zeldzame langere ritten zet ik nog wel eens een zender op die ook informatie geeft. Het is fijn om te weten wanneer je een file kan verwachten of waar er aan de weg gewerkt wordt.

   Een tijdje geleden reed ik ‘s morgensvroeg met iemand mee die én de radio bij had staan én zijn mobieltje in een handig rekje aan het dashboard had hangen. De radio gaf de plaatsen door waar zich files bevonden en zijn mobieltje gaf handige informatie hoe het beste een alternatieve route te vinden. Zo navigeerde hij zich door de ochtendspits en presteerde het om in vijf kwartier de reis te volbrengen, met files en gladde wegen, in plaats van vijfenveertig minuten in optimale omstandigheden.

   Ontspannen op de bijrijdersstoel bedacht ik voor de zoveelste keer (met mijn door maritieme ervaring aangetaste brein) hoe veel voordelen de zeescheepvaart wel niet heeft.

Bijvoorbeeld wanneer een schip dat vóór je vaart een storing krijgt en stilvalt; je verandert eenvoudig een paar graden koers en vaart eromheen. Een depressie ergens op de Noord-Atlantic? Verleg je koers richting Azoren en daarna weer om de west. Opgelost! (Op dat vervelende mailtje van de reder na dan: ‘We hebben vernomen dat u een andere koers vaart en…’) Drukte in een nauwe doorvaart? Nog nooit meegemaakt dat er een file schepen urenlang achter elkaar stillag.

   Maar gaat dat nog wel op in 2026? Lang niet overal kun je meer zorgeloos varen. Een (onvolledige) opsomming:

Bajesboot

Het was maar een klein artikeltje, laatst in de krant. Wellicht viel het niet eens op. De kop van het verhaal trok mijn aandacht in ieder geval wel: ‘Cellentekort drijft DJI (Dienst Justitiële Inrichtingen) in richting gevangenisboot.’ Leuk gevonden. Al vaker waren er berichten dat gedetineerden niet hun hele straf hoefden (konden) uitzitten, of dat veroordeelden in plaats van de gevangenis in te draaien een enkelband kregen, gewoon omdat er te weinig cellen zijn. Of misschien wel te veel boeven…

   De Dienst Justitiële Inrichtingen denkt nu dus aan een drijvende gevangenis als oplossing voor het cellentekort. Dit terwijl in Hoorn nog niet zo lang geleden een modern ogende gevangenis volledig is gesloopt. De plek waar het complex heeft gestaan ligt nu al jaren braak. Ik ben geen bouwkundige en weet niet in wat voor een staat het gevangeniscomplex in Hoorn was, maar het komt vreemd over een bestaande gevangenis af te breken en nu op zoek te moeten naar een drijvend complex.

   Nog een dingetje wat speelt bij de komst van een gevangenisschip: protesten van omwonenden (en niet-omwonenden, gemobiliseerd door bepaalde politieke partijen om hun standpunten uit te dragen…) Ik herinner me diverse rellen toen er (o.a. Oekraïense) vluchtelingen moesten worden opgevangen. Daar zaten veel ‘ruimdenkende’ Nederlanders niet op te wachten!

   Destijds, in Beverwijk, eigenlijk Velsen Noord, ontstond onrust toen het m.s. Ocean Majesty aanmeerde om vluchtelingen te huisvesten. Dus genoeg is genoeg, niet óók nog een bajesboot! Beverwijk heeft de poorten gesloten. ‘Het bestuurlijk draagvlak ontbreekt,’ aldus het artikel.

   Het is natuurlijk niet niks, een schip vol boeven in je gemeente te hebben liggen. Het artikel in de krant meldt dan ook beeldend: ‘Gevangen op een boot zitten, klinkt als het begin van een enge film.’ Maar is dat voor de omwonende burgerij ook het begin van een enge film? Die boeven kunnen, als het goed is, niet van boord. Ze hangen niet in groepjes ’s avonds op de kade rond, passanten die hun hondje uitlaten lastigvallend en troep op de kade achterlatend. Nee, ze zitten in hun cel! Ik denk niet dat er veel risico zit gevangenen op een schip vast te houden, niet voor de gedetineerden en niet voor de bewoners in de buurt.

   Zelf heb ik het ook meegemaakt, ‘gevangen op een boot’. Niet dat ik me met criminele zaken had beziggehouden, maar tijdens de coronaperiode mochten zeelui ook nergens de wal op. Nog geen stap! Het kwam vaak voor dat onze Filipijnse bemanning meer dan een jaar aan boord ‘gedetineerd’ waren.